Chương 1: Tờ khế có dấu tay run

Ngày thứ 1

Sương sớm còn đặc trên con đường đất trước cổng lò Tô ký, đặc đến mức bức tường vôi bên kia đường chỉ hiện ra như một vệt xám. Tô Lam đứng đó đã lâu, tờ khế tạm gấp tư nắm trong tay, góc giấy ẩm vì sương. Dấu tay trái của cha nằm ở cuối trang, mực đỏ loang thành một vệt, vân ngón cái run run in lên giấy như một con chim non vừa đậu xuống. Một giọt nước từ mái cọ nhỏ xuống, rơi đúng mu bàn tay nàng, lạnh buốt đến tận khuỷu.

Nàng không rụt tay lại. Nàng đẩy cánh cổng gỗ đã xệ bản lề và bước qua ngưỡng cửa mà bốn đời Tô gia đã bước qua để vào nghề.

Nhà dài trải ra trước mắt, tối và ẩm, mùi men chua nồng quyện với mùi ẩm mốc của gạch vụn. Hai hàng vại đất nung xếp thẳng tắp dưới mái cọ, nhưng giữa lối đi có một vệt nước dài chảy từ chỗ mái thủng xuống nền đất, loang ra thành vũng đục màu chàm. Lam nhìn vũng nước một lúc lâu. Nước dột vào vại nào, vại ấy sẽ loãng ra, còn nước dột từ mái cọ nhuộm xuống thì mang theo màu của cả một đêm mưa.

Từ phía nhà sau vọng lại tiếng bọt vại nổi lách tách, thưa thớt như có ai gõ rất khẽ lên đá. Nàng đứng lặng nghe. Tiếng ấy yếu hơn mọi lần nàng nhớ. Hồi nhỏ, nàng từng nằm trên chiếc chõng tre ở gian phụ, nghe nó đều đặn như hơi thở của một người ngủ say. Bây giờ thì nó đứt quãng, như người đang cố nín thở để không ai nhận ra mình mệt.

Lam siết tờ khế, rồi đi thẳng ra sân phơi, không ngoảnh lại nhìn hai hàng vại.

Phòng sau sân phơi có một khung cửa sổ hướng về phía vại cái. Cha nằm trên giường tre, đầu kê gối vải chàm đã bạc màu, mắt mở, nhìn ra khung cửa chứ không nhìn ai. Ông đã gầy đi nhiều so với lần cuối nàng vào thăm. Nửa người bên phải buông thõng dưới tấm chăn dày, còn bàn tay trái đặt trên mép giường, các đầu ngón khẽ động như đang tìm thứ gì.

Lam quỳ xuống cạnh giường, đặt tờ khế lên mép chăn, ngay trước bàn tay ấy.

“Cha, con nhận lò rồi.”

Ông nhìn tờ giấy. Bàn tay trái bò lên, chậm và nặng, rồi chạm vào dấu đỏ ở cuối trang. Ngón trỏ dừng lại trên chỗ mực loang. Lam thấy cổ họng ông động đậy mấy lần trước khi có tiếng.

“Lam... nhi.”

Chỉ có vậy. Nhưng cái cách ông gọi tên nàng khiến nàng phải cúi đầu một lúc mới nói tiếp được.

Lam rút từ tay áo ra bản chép tờ lệnh Thượng Y Cục đã gửi xuống huyện, rồi đọc to từng chữ cho cha nghe. Ba mươi ngày kể từ hôm nay. Một tấm lụa dài bốn trượng. Nhuộm đủ chín lần chàm, hong đủ chín lần, mỗi lần hong ít nhất nửa ngày. Nộp trước lễ Thu phân, muộn một ngày thì vải bị trả lại.

Ngón trỏ của cha bắt đầu gõ lên thành giường. Ba tiếng khẽ. Rồi nghỉ. Rồi ba tiếng nữa, đúng vào lúc một bọt nhỏ vỡ ở sau nhà. Lam nhận ra nhịp ấy. Ông không nhìn vại cái, ông đang nghe nó bằng tai.

Đọc xong, nàng ngẩng lên. Cha nhắm mắt lại, rồi mở ra. Bàn tay trái trượt từ tờ khế sang tay nàng, siết nhẹ một cái. Chỉ một cái, nhưng nó nặng hơn bất cứ lời nào ông có thể nói.

Ngoài hiên có tiếng guốc gỗ lọc cọc, nhỏ nhẹ và đều đặn. Chu thị bước vào, tay áo gọn gàng, tóc vấn chặt, trên tay bưng một khay trà gừng còn bốc khói. Bà đặt khay xuống bàn, rồi mới nhìn Lam, nét mặt dịu dàng như đang dỗ một đứa trẻ.

“Con bé Lam đến rồi à. Lạnh thế này, uống chén gừng cho ấm người đã.”

“Dạ, mẹ cả.”

Chu thị ngồi xuống chiếc ghế đẩu cạnh giường, sửa lại nếp áo, rồi liếc tờ khế trên mép chăn bằng một cái nhìn rất nhẹ.

“Lệnh đã đọc rồi, ta cũng không dám thêm bớt gì. Ba mươi ngày, chín lần chàm, chín lần hong. Con tính được thì cứ làm, tính không nổi thì nói với ta, đừng ôm một mình.”

Nàng nghe ra hai tầng trong câu ấy, nhưng không đáp ngay.

“Chìa khóa khố và bàn thờ thì ta vẫn giữ, để con khỏi lo việc nhà. Nếu có hỏng, cũng đừng buồn quá, đã có Thương hội lo phần còn lại.”

Bà nói câu cuối rất khẽ, như một lời an ủi. Lam bưng chén trà lên rồi lại đặt xuống mà chưa uống.

Nàng cầm tờ khế lên, đọc lại một lần nữa. Ở phía dưới, sau phần giao lò, có một dòng chữ nhỏ hơn hẳn các dòng khác, ghi khoản vay tám trăm lượng bạc đã thế chấp chính cái lò này, kèm hạn trả và một con dấu của Thương hội. Nàng chưa kịp đọc hết thì Chu thị đã đưa mắt nhìn dòng ấy, rất nhanh, như thể bà biết nàng sẽ lật đến đó.

Lam gấp tờ khế lại, cúi đầu.

“Dạ, con biết.”

Nàng nắm chặt tờ giấy hơn lúc trước.

Ra đến hiên, Lam thấy Phùng Bá đứng ở cửa nhà vại cái, lưng hơi khom, một bên đầu nghiêng về phía trong như đang cố nghe điều gì rất xa. Ông là thợ cả đã nuôi lò này gần ba mươi năm, và cái tai điếc đã ghi dấu những năm tháng đó. Thấy nàng, ông không chào, cũng không hỏi han, chỉ đưa tay chỉ vào trong.

“Vại cái. Bọt mỏng từ đêm qua.”

Lam bước lại gần. Mùi chua của rượu gạo lên men hòa với mùi nước tro lạnh, từ cửa đã thấy đậm hơn mọi lần. Trong bóng tối, miệng vại đá xanh lấp ló, mặt nước phẳng lặng đến mức gần như đen, chỉ có vài chấm bọt lẻ loi nổi lên rồi tan đi.

“Bác đã cho ăn chưa?”

Phùng Bá đứng tránh sang một bên, giữ cửa cho nàng.

“Chưa. Đợi cô. Vào xem.”

Lam nhìn vại cái, rồi nhìn bàn tay mình, vẫn còn ướt và lạnh. Ba mươi ngày bắt đầu bằng một vại đang đói, và nàng bước về phía nó.