Chương 2: Mười tám vại còn sống

Ngày thứ 2

Lam nhúng chiếc muỗng gỗ xuống nước Lão Khê, khuấy nhẹ một vòng rồi đưa lên môi. Cán muỗng đã mòn nhẵn vì bàn tay mẹ nàng, và mùi gỗ cũ vẫn còn đọng lại như mùi của một ngày xưa. Vị chua trong nước lần này mỏng và nhạt, như men đã mệt đến không còn sức đẩy vị lên.

Nàng đứng yên một lúc, để đầu lưỡi quen với cái lạnh và cái tê nhẹ của kiềm. Vại cái đang đói, và đói từ đêm qua, khi nó chưa được ăn đủ liều tro với rượu gạo.

Nàng không quay lại.

“Đói bao lâu rồi?”

Phùng Bá đứng sau lưng nàng, nghiêng một bên tai về phía vại, như đang nghe một tiếng rất xa.

“Hôm qua chưa ăn đủ. Hôm kia cũng thiếu. Trong kho tro ướt hết, cô xem.”

Lam quay lại. Trong góc kho, đống tro bếp đã kết thành cục đen sì, những cục lớn nhỏ dính vào nhau vì nước dột từ mái xuống. Bên cạnh là chiếc vò rượu gạo, nàng lắc thử, nghe tiếng sánh nặng ở đáy, chỉ còn một nửa.

“Tro khô phải mất nửa ngày phơi, mà trời còn chưa hửng. Rượu thì không đủ cho cả vại cái lẫn hai hàng vại kia.”

Phùng Bá nhổ một bãi nước bọt xuống nền đất.

“Nửa liều. Đêm nay.”

“Nửa liều thì qua được đêm, không qua được ngày thứ ba.”

Ông không cãi. Ông chỉ nhìn vại cái, rồi nhìn nàng, ánh mắt của người đã dạy nghề cho nàng từ hồi nàng còn để chỏm.

“Vại bỏ đói ba ngày là ngộp. Cô biết.”

“Cháu biết.”

Lam múc một muỗng tro đã sàng từ cái thúng nhỏ ở góc, đổ vào lòng bàn tay, rồi rắc đều xuống mặt nước. Nàng đếm từng nhúm như mẹ dạy, không nhiều hơn, không ít hơn. Đến nhúm thứ tư, Lão Khê khẽ động, một chùm bọt nhỏ nổi lên rồi vỡ ra, mùi chua đậm hơn một chút lan lên từ miệng vại.

Nàng thở ra, đậy nắp lại chỉ vừa đủ, để gió lạnh khỏi lùa vào.

Sau đó là hai hàng vại trong nhà dài.

Mạch Nhi đã chờ sẵn ở đầu hàng, hai tay ôm một cuốn sổ mỏng bìa vải. Đó là sổ đếm vại của lò, do chính Lam mới lập từ sáng nay, có kẻ ô và cột tên. Cô bé thấy nàng đi tới thì đứng thẳng người, nói nhanh như sợ quên.

“Chị Lam, em đếm rồi, có ba mươi sáu cái, Bà Cả ở đầu, Cậu Út giữa, Kẻ Hờn ở cuối, Kẻ Hờn lúc nào cũng hờn, chị đừng để ý.”

“Được. Mạch nhìn bọt trước, rồi nói cho chị.”

Mạch Nhi gật lia lịa, cúi xuống miệng vại đầu tiên. Cô bé nghiêng đầu, nhìn hồi lâu.

“Bà Cả khỏe. Bọt nổi tròn, vỡ nhanh.”

Lam nhúng muỗng, nếm, rồi gật đầu. Nàng ghi vào cột của mình một chữ nhỏ bằng ký hiệu mẹ dạy, không cần viết thành lời. Cứ thế, hai người đi dọc theo hàng vại, Mạch Nhi nhìn màu bọt và gọi tên, Lam nếm nước và chấm sổ.

Cậu Út yếu, bọt nổi thưa và tan ngay. Lam nếm thấy vị chua nhạt, nhưng không đến mức ngộp. Có vại nổi bọt lạ, bọt xám và to, Mạch Nhi nhíu mày bảo chắc là bị nước tạt, nhưng Lam chỉ nếm rồi bảo nó đừng đoán, nước đúng là nước mưa lẫn vào, vị không sạch như vị nước Khê.

Đến hai vại nằm dưới chỗ dột nặng nhất, Lam dừng lại.

Nước trong hai vại này trông vẫn còn sống, mặt không đen, không mốc. Nhưng khi đầu lưỡi chạm vào, nàng nếm thấy vị nước mưa loãng, không có cái đậm của tro và rượu.

“Hai vại này nước đã bị nước mưa lẫn vào từ đêm qua, kiềm đã loãng đi.”

Mạch Nhi tròn mắt nhìn nàng, miệng hơi há ra. Phùng Bá, đứng sau, chỉ khẽ gật đầu một cái.

Lam nhìn lên mái. Chỗ dột nằm ngay trên hai vại ấy, và đường máng gỗ đã mục một nửa. Nàng nhìn xuống cuối nhà, thấy cửa sau dẫn ra sân vại cái, then cửa đã gỉ đỏ, chỉ được cài hờ bằng một cái chốt tre.

“Then cửa sau gỉ rồi.”

“Lão biết. Rảnh tay sẽ sửa.”

Lam không đáp. Nàng ghi lại kết quả vào sổ, rồi cộng từng cột một cách cẩn thận, đến khi con số hiện ra thì dừng bút.

Mười tám vại còn sống, trên ba mươi sáu.

Mạch Nhi thở hắt ra một tiếng, như thể vừa nhấc được một gánh nặng, rồi lại vội bịt miệng.

Lúc Mạch Nhi đi gánh nước sông về, Phùng Bá đứng cạnh chiếc máng gỗ, không nhìn Lam mà nhìn mặt nước đang chảy. Ông nói rất khẽ, giọng thổ âm Thanh Khê nặng và cụt.

“Bà chủ dặn lão. Nghe lời đại thiếu gia.”

Lam nghiêng đầu nhìn ông. Hai tay nàng vẫn còn ướt, nước lạnh làm các kẽ móng sẫm lại, màu xanh chàm đã bám vào tận gốc.

“Bác định nghe không?”

Phùng Bá im một lúc. Ông nghiêng tai về phía nàng, như chờ nàng nói lại cho rõ.

Ông chỉ tay vào chiếc muỗng gỗ trên tay nàng.

“Lão nghe người biết nếm vại. Cái muỗng đó của cô Liễu. Lão chưa thấy ai nếm được hai vại nước mưa mà không cần nhìn.”

Nàng biết từ giờ phút này, trong lò có một người đã chọn đứng về phía mình, và cũng có một người đã được đặt để theo dõi nàng. Lam không nói thêm, chỉ gật đầu một cái rất nhẹ.

Hoằng đến khi mặt trời đã lên khỏi mái nhà dột.

Anh khoác áo lụa xanh nhạt, vạt áo sạch không dính một đốm chàm nào, như người đi dạo giữa phố chứ không phải đến một lò nhuộm. Anh đi qua hai hàng vại với dáng bước thong thả, nhìn trái nhìn phải, rồi dừng lại trước mặt Lam, mỉm cười.

“Lam muội. Nghe nói mười tám vại hỏng, muội buồn lắm phải không?”

“Đại ca đến để xem vại hay để xem muội buồn?”

Hoằng cười xòa, xua tay như chuyện nhỏ không đáng nhắc.

“Chuyện nhỏ mà. Vại hỏng thì mua vại mới, tro thì đặt của người ta. Sổ sách có gì khó, muội cứ đưa cho huynh xem, huynh giúp một tay.”

“Sổ sách đã có người giữ rồi.”

Anh khựng lại trong một khắc rất ngắn, rồi lại cười. Anh liếc về phía phòng sau sân phơi, nơi cha nằm, nhưng chân không rẽ về đó. Khi đi ngang cửa, anh chỉ quay mặt đi như thể không nhìn thấy gì.

Mạch Nhi đang đứng ở góc vại, bỗng cúi gằm mặt xuống. Hai tay nó bấu chặt lấy vạt áo vải thô, các đốt ngón tay trắng bệch, rồi buông ra khi Hoằng quay sang nhìn.

Anh đã bước ra gần cửa.

“Huynh nghe bên bến lá rồi. Hộ trồng không bán đâu, muội chớ mất công đi.”

Anh đi khuất, tiếng giày đều đều trên nền đất ẩm dần xa.

Lam đứng im giữa hai hàng vại. Nàng chưa kể với ai, kể cả Phùng Bá và Mạch Nhi, rằng sáng mai nàng sẽ ra bến lá. Thế mà anh đã biết trước cả điều nàng chưa làm.

Nàng nhìn xuống cuốn sổ trong tay, con số mười tám khoanh tròn mực đen, rồi siết chặt cây muỗng gỗ của mẹ và quyết định, sáng mai sẽ ra bến lá trước khi trời kịp sáng.