Ngày thứ ba, trời còn xám hơn màu nước ở bến Đò Ngang, Lam đã đứng trên bậc đá cuối trấn. Mùi lá chàm ngâm dở bốc lên từ những thúng tre kê sát mép nước, chua gắt và hăng, quyện với hơi lạnh của sương sớm làm cổ họng nàng khô rát. Trên mặt nước đọng từng vệt bọt xanh như dầu loang, chỗ lá đã ngâm đủ ngày mà chưa ai dám vớt lên, vì chưa ai biết mình sẽ bán cho ai.
Ông lão hộ trồng đầu tiên là ông Lương, lưng còng xuống như cây tre đã nặng quả. Hai cánh tay ông xanh tới khuỷu, kẽ móng đen sẫm, đôi tay mà Lam nhận ra ngay vì nó giống tay cha nàng ngày trước. Nàng chưa kịp mở miệng, ông đã đặt thúng xuống bậc đá và lắc đầu.
“Cô Lam đừng hỏi. Lá nhà tôi có đủ, nhưng không bán được.”
Ông móc trong ngực áo ra một tờ khế gấp tư, mép đã mềm như vải cũ, rồi chỉ một ngón tay run lên ở góc giấy. Dấu triện đỏ của Vạn Thịnh đóng chồng lên chữ ký của ông, đỏ và sắc như vết cắt.
“Ký rồi. Cả mùa này, lá trên đất nhà tôi đều thuộc về bên đó.”
Lam nhìn tờ khế, rồi nhìn đôi tay ông.
“Cháu trả bạc trước, giá cao hơn bên Vạn Thịnh.”
“Không phải tiền.”
Ông vẫn không nhìn nàng, mắt dán xuống mặt nước đục.
“Tiền thì ai cũng có. Cái khế này, bán một bó lá là mất cả đất. Cô thông cảm cho.”
Nàng gật đầu, không nói thêm. Nàng đi sang thúng thứ hai, rồi thứ ba, và mỗi nơi đều nhận được cùng một cái lắc đầu, cùng một ngón tay chỉ vào dấu triện. Có người quay lưng về phía nàng, có người vờ rửa tay trong nước lạnh cho khỏi phải đáp.
Gần chỗ chân cầu gỗ, một bà bán rau đứng cạnh gánh rau muống, bà ta nói khẽ với người bên cạnh, giọng đủ để Lam nghe thấy.
“Ngày trước bà Sáu ở khe Cao còn gánh lá xuống cho mẹ cô Lam đấy. Lá nào cũng ngâm xanh tới đáy thúng.”
Người bên cạnh kéo áo bà, bà ta im bặt, cúi xuống buộc lại quang gánh. Lam không quay đầu, không hỏi, chỉ đứng yên một nhịp rồi bước tiếp. Nàng ghi cái tên bà Sáu vào trong đầu như người ta cất một đồng bạc lẻ vào đáy túi, vì có người đang nhìn, và có lẽ cái nhìn ấy không phải của người bán lá.
Đúng lúc ấy, một chiếc kiệu nhỏ dừng bên bến. Ngô Quảng Tín bước xuống, không cần ai đỡ.
Ông mặc áo gấm xám tro, chỉ thêu chỉ bạc ở cổ tay, đi giày mới trên đường bùn mà không lấm một giọt. Đôi tay ông trắng, sạch, không dính một vệt chàm nào. Phía sau, một thư đồng ôm chồng sổ bọc vải thâm, đứng nép vào bóng cây.
“Cháu Lam dậy sớm quá. Trời này lá cũng chưa chịu xuống sớm như người.”
“Ngô hội trưởng cũng dậy sớm.”
Nàng cúi đầu vừa đủ lễ.
“Tiểu nữ đến hỏi lá, mà đường nào hình như cũng đã có người đi trước.”
Ông cười nhẹ, không đáp câu ấy, mà nhìn xuống đôi tay nàng. Ánh mắt ông dừng ở kẽ móng xanh sẫm, rồi trượt lên cổ tay, lâu hơn lễ nghi cho phép.
“Nghe nói bọt vại cái nhà cháu mỏng lắm. Cha cháu còn nghe được nhịp bọt không?”
“Cha tiểu nữ vẫn nghe được.”
“Tốt. Tốt.”
Ông gật đầu.
“Mẹ cháu có dạy cháu nếm vại không?”
Lam giữ giọng phẳng.
“Mẹ tiểu nữ dạy nhiều thứ, hội trưởng.”
Ông không hỏi thêm về vại. Ông không hỏi gì về vải, về lụa, hay về lệnh của Thượng Y Cục. Ông chỉ hỏi về đôi tay và cái miệng của nàng, và Lam nhận ra điều đó, nhận ra nó lạnh hơn cả nước tro buổi sáng.
Ông thôi cười, lấy từ thư đồng cuốn sổ, lật đến trang đã đánh dấu, rồi đọc như đọc một bảng giá.
“Gốc tám trăm lượng, vay từ hai năm trước, lấy lò làm thế chấp. Lãi theo khế là hai phân mỗi tháng. Cộng lại, đến hôm nay là hơn một ngàn lượng, chưa kể phí lập lại khế.”
Ông khép sổ.
“Hạn tính theo lệnh Thượng Y Cục, còn đúng hai mươi tám ngày. Nếu tấm vải trễ hoặc hỏng, Thương hội sẽ thế chỗ nộp cống, và lò Tô ký sẽ về tay Vạn Thịnh. Lão phu không muốn thế, nhưng luật buôn là luật buôn.”
Mấy người đàn bà bên gánh rau im bặt. Ông Lương cúi thấp hơn nữa, cái lưng còng như muốn chui xuống nước.
“Lão phu cũng nghĩ đến Tô gia. Nếu đến lúc ấy, cháu Lam còn chưa có nơi nương tựa, lão phu sẵn lòng nhận cháu về làm kế thất, để khoản nợ được trừ đi. Như vậy vừa giữ được thể diện cho nhà họ Tô, vừa không ai phải mất gì.”
Lam nghe câu ấy như nghe tiếng nước vỡ trong vại, một tiếng vỡ rất nhỏ nhưng cả thân vại đều rung theo. Nàng không để tay run. Nàng để tay buông thõng bên hông, đúng như lúc nãy, và mở miệng bằng giọng nhẹ như lụa mỏng.
“Hội trưởng buôn giỏi thật.”
Nàng ngẩng lên, nhìn thẳng vào mắt ông.
“Vải chưa nhúng đã định giá cả người nhúng. Tiểu nữ chỉ sợ ngài mua phải một vại chưa kịp chín.”
Ông bật cười, một tiếng cười ngắn và thật lòng, như vừa nghe một câu đối hay. Nhưng sắc mặt ông không đổi.
“Cháu Lam có tài ăn nói. Tiếc là vải không biết nói.”
Ông không nói thêm. Ông cúi đầu chào, ôn tồn như người vừa thăm bạn cũ, rồi bước lên kiệu. Trước khi rèm kiệu buông xuống, ông còn quay lại một lần.
“Đêm nay Tô cô nương nghỉ sớm. Mai sẽ có nhiều người nghĩ lại.”
Rèm kiệu rủ xuống, tiếng khiêng đi xa dần trên đường đá. Lam đứng yên giữa bến, dư âm câu nói ấy còn lẩn quẩn bên tai, vừa như lời đe dọa, vừa như một lời hẹn. Nàng không hiểu hết, nhưng hiểu đủ để biết rằng ông không đến chỉ để đọc nợ.
Nàng quay về lò khi mặt trời đã lên khỏi rặng tre. Đường về phố Tiền dài hơn lúc đi, vì tay nàng cứ siết chặt vạt áo mà không biết.
Đến cổng lò, Lam khựng lại.
Hai người thợ đã đứng sẵn ở đó, áo quần gói gọn trong bọc vải, quang gánh dựa vào tường. Anh Tiêu và anh Quý, hai người thợ làm việc ở hàng vại thứ hai, mỗi người cầm một xâu bạc mới, còn nguyên sợi dây đỏ buộc của Vạn Thịnh, sáng loáng dưới nắng sớm.